archief
De kansen van alternatief geld Uitgave 2000-02
Ruilen mag weer
Ruilhandel is terug van weggeweest. Steeds vaker vermijden ondernemers onderling het gebruik van het ruilmiddel geld. Alternatieve circuits waar diensten en goederen worden ‘gebarterd’, breiden zich uit als olievlekken. Internet dient daarbij als smeerolie. In besloten kring met gesloten portemonnee zaken doen, kan interessant zijn voor u.
Joost Bijlsma
 
Een drukker drukt reclamefolders in ruil voor een gratis personeelsreisje naar een pretpark. Een hotelier ruilt lege kamers voor mineraal water en portiersdiensten. Een kunstenaar levert een kunstwerk en laat zich uitbetalen in tubes verf, lijsten en kerstpakketten. Een advocatenkantoor stelt een contract op voor een ICT-bedrijf en krijgt software terug. Zulke ruiltransacties zijn tegenwoordig geen uitzondering meer. Een fors aantal ondernemers drijft handel op deze ‘ouderwetse’ wijze. Dat is vreemd. Geld had het uitwisselen van goederen en diensten toch overbodig gemaakt? "Nee", zult u wellicht tegenwerpen. Ruilhandel steekt immers steeds de kop op als geld onbetrouwbaar wordt, zoals kortgeleden in Rusland. Na de hyperinflatie van de roebel werd ruilen voor de meeste burgers weer bittere noodzaak. En inderdaad: zodra een munteenheid wankelt, is het zich in natura laten uitbetalen een alternatief. Zo liet een groot Nederlands bedrijf in Rusland geleverde kapitaalgoederen onlangs nog uitbetalen in benzine in plaats van geld, leert navraag bij de Economische Voorlichtingsdienst.

Recessietijd
Maar ruilhandel beperkt zich niet tot landen zonder robuuste munt. Sterker nog: alternatieven voor geld zijn de laatste decennia in welvarende landen behoorlijk in opkomst. En waarom ook niet? Wat rechtsgevolgen betreft, zijn er weinig haken en ogen. "Ruil is juridisch hetzelfde als koop", leert de Rijdende Rechter van de NCRV.
Ondanks de nodige tegenwerking van banken en overheden duiken steeds nieuwe vormen van ruilhandel op. Zo zijn er in ieder geval vanaf begin vorige eeuw organisaties actief die handel mogelijk maken met een ruileenheid anders dan geld. Ruilhandel heeft zich bijvoorbeeld bewezen in de recessiejaren dertig. In sommige armoedige streken bleken ruilsystemen uitstekend te werken. Zo bracht burgemeester Michael Unterguggenberger in 1932 en 1933 het Wonder van Wörgl tot stand. Onder het motto ‘Het moet toch kunnen’, zette hij in dit door werkloosheid geteisterde Oostenrijkse dorp een succesvol ruilhandelsysteem op dat spoedig werd verboden door de nationale bank.
Veel organisaties zijn dit beroemde voorbeeld gevolgd, ook buiten recessietijd. In de jaren zeventig en tachtig ontstonden honderden lokale ruilsystemen. Bekend geworden zijn met name die met een idealistisch tintje, vaak aangeduid als LETS (Local Exchange and Trade System). Zo bestaat nog steeds het systeem van Noppes in Amsterdam. Verscheidene particulieren wisselen met elkaar diensten uit zoals massages en klussen via een waardering in eigen eenheden, de noppes.

Een instituut
Zulk lokaal idealisme is leuk en aardig, bij het ondernemen gelden harde economische wetten, zult u zeggen. Trek echter niet te snel de conclusie dat ruilhandel niets voor u is. Er zijn namelijk speciale business-to-business ruilsystemen, via welke met name mkb’ers handel drijven. De eerste in zijn soort was de Zwitserse WIR Wirtschaftsring-Genossenschaft anno 1934. Deze organisatie liet middenstanders ruilen. Inmiddels is deze WIR een instituut. Zestigduizend ondernemers - liefst één op de vijf mkb-bedrijven in Zwitserland - zijn bij deze ruilhandelsbank aangesloten. Het ruilen door ondernemers binnen een bepaald circuit staat bekend onder de naam bartering. Laat u daarbij niet in verwarring brengen door het (foutieve) gebruik dat mediajongens van deze term maken. Zij bedoelen met bartering doorgaans sponsoring via andere middelen dan geld, dus door het leveren van goederen of diensten. Met name in de televisiewereld is de term in zwang. Kleding- en biermerken ‘barteren’ hun producten aan programmamakers, in ruil voor publiciteit.

Professioneel
Bij bartering in de oorspronkelijke betekenis gaat het om echte ruilhandel, waarbij wederzijds goederen en diensten worden uitgewisseld. Vaak gebeurt dat door verscheidene partijen binnen een circuit waar een alternatieve ruileenheid in omloop is. Dat kan voordelen bieden zoals de mogelijkheid tot benutten van overcapaciteit, het verkopen van onverkochte voorraden en het aanboren van een nieuw relatienetwerk.
Commerciële barterbedrijven richten complete systemen in. Ze bieden aan leden, meestal mkb’ers, de infrastructuur om onderling goederen en diensten te ruilen. De barterbedrijven vangen abonnementsgeld en meestal ook commissie per ruilovereenkomst. U begrijpt dat de systemen die nodig zijn om efficiënt te barteren behoorlijk ingenieus moeten zijn. De manier van werken van barterbedrijven lijkt op die van de banken. Het wekt dan ook weinig verbazing dat ruilsystemen pas in de jaren tachtig echt tot volle bloei zijn gekomen. Intelligente software is een smeerolie gebleken. Voor een efficiënt systeem van bartering is namelijk geavanceerde gegevensverwerking nodig. De ruilhandelssystemen groeien helemaal als kool nu internet het koppelen van vraag en aanbod simpeler heeft gemaakt. In Nederland is dat besef nog niet echt doorgedrongen. Hoewel in ons land al geruime tijd een barterbedrijf actief is, namelijk Bartering bv in Heusden, weten ze bij De Nederlandsche Bank (DNB) niet van de hoed en de rand. "Wij kennen de systemen niet. Ze staan niet bij ons onder toezicht", is alles wat woordvoerder Lindy Morren van DNB weet te achterhalen.

Red Tiger
Toch zal het niet lang meer duren voor het barteren inburgert, zeker omdat het steeds minder een lokale bezigheid wordt. De barterbedrijven zien hun ledenaantallen mede door de mogelijkheden van internet fors groeien. Dat verkondigt tenminste de International Reciprocal Trade Association (IRTA), de wereldwijde brancheclub van barterbedrijven. Als we deze instantie mogen geloven, zijn via georganiseerde systemen verruilde goederen tegenwoordig goed voor miljarden dollars aan verhandelde waarde per jaar. De IRTA durft de stelling aan dat over tien jaar in Noord-Amerika vijftien procent van de mkb-bedrijven aan georganiseerde ruilhandel meedoet. "Ik verwacht dat deze branche nog vijf tot zes keer zo groot wordt", zegt directeur Robin Maini van IRTA in de Seattle Times. Het mag een boude bewering zijn, feit is wel dat via internet steeds vaker gewag wordt gemaakt van nieuwsgierige ruildeals, waarbij auto’s, vastgoed en complete bedrijfsfeesten als ruilobject over de toonbank vliegen. Als we barterbedrijf Tradewell mogen geloven ‘betaalde’ parfumier Gucci zeven miljoen gulden advertentieruimte door middel van een ruilovereenkomst met Tradewell. Ander voorbeeld? Op www.bartermarketing.com biedt een Oostenrijkse onderneming zeven containers met 144.000 kwartliterblikjes energiedrank aan. Het gaat om het drankje Red Tiger dat schaamteloos lijkt gekopieerd van marktleider Red Bull. Het spul kan volgens de site worden verkocht in alle landen behalve Duitsland, Polen en Hongarije.

Calculator
De grote vraag is natuurlijk hoeveel u daadwerkelijk uit ruilhandel haalt. Want juichende geluiden die we op internet lezen, staan haaks op klachten van teleurgestelde leden van bartersystemen, met name over gebrek aan interessant aanbod. Mocht u willen gaan barteren dan is het dus zaak u uitgebreid te laten voorlichten over de hoeveelheid en hoedanigheid van de deelnemers in het ruilsysteem. Wie wil weten hoeveel meedoen aan een ruilsysteem zou kunnen opleveren, surft naar de site www.bartercard.co.uk van het wereldwijd werkende Bartercard. U vindt daar een calculator waarmee u kunt berekenen hoeveel ponden het ruilen u volgens dit bedrijf kan opleveren. Voor wat het waard is.
Mocht u zin hebben in internethype-gehijg dan kunt u terecht bij Ubarter (www.ubarter.com). De pijlers van dit barterbedrijf rusten volledig op internet. Handel vindt plaats in een elektronische ruileenheid. De euro is nog maar koud ingevoerd, of er is al een ruilequivalent. Verschillende barterorganisaties hebben zich verenigd onder de vlag Euro Barter Business (EBB), waarvan het hoofdkwartier zich in Duitsland bevindt (www.ebb-online.com).
Dit samenwerken moet leiden tot internationaal ruilen tussen de verschillende leden, uit Roemenië, het Caribische gebied, Slowakije, Slovenië, Mexico, Israël, Groot-Brittannië, de Verenigde Staten, België en Duitsland. De bedoeling is dat er geruild zal worden met een ruileenheid die overeenkomt met de euro. Een internationaal verrekeningskantoor moet de ruil in goede banen leiden. Tot nog toe lijkt de eerste ruilwaar vooral lege hotelruimte.

Exclusiviteit
Het enige commerciële Nederlandse barterbedrijf Bartering bv in Heusden (zie kader ‘Nieuwe relaties, extra omzet als het u uitkomt’) lijkt een wat vreemde eend in de bijt. Anders dan bijvoorbeeld het Belgische barterbedrijf RES is Bartering bv niet aangesloten bij de IRTA, noch bij Euro Barter Business. Het bedrijf vaart een eigen koers. Het wordt in de toekomst misschien zelfs uitgebreid met een vestiging in België.
Directeur Dick van Straaten wil wel groeien, maar niet ongebreideld. "De kracht van een bartersysteem zit vooral in de exclusiviteit. Als iedereen kan meedoen is het niet meer interessant." Zich aansluiten bij de huidige overkoepelende organisaties ziet hij niet zitten. "Die IRTA vraagt 30.000 dollar voor een congres. Wat heb ik daaraan? En als het om de euro gaat: ik ga Europa zelf wel in." Dat het Nederlandse bedrijf niet stilstaat is goed te zien op de site www.bartering.nl, waar alle informatie over Bartering bv helder staat gepresenteerd.

Idealisme
Bartering bv heeft in Nederland voorlopig geen serieuze concurrenten. Het enige andere barteringsysteem toegankelijk voor bedrijven is een met Europese subsidie opgezet systeem van de stichting Strohalm, die ook achter Noppes zit. Ongeveer 75 kleine bedrijven in Amsterdam en directe omgeving ruilen binnen het Amstelnet. Tot op heden zijn er ongeveer 150 transacties geweest.
Bij dit systeem is idealisme de drijfveer, als het goed is. Het streven is volgens de initiatiefnemers een renteloze handel tussen kleine maatschappelijk ‘verantwoord ondernemende’ bedrijven in de regio Amsterdam. Leden betalen geen abonnementsgeld of commissie. Medewerker Ton van Burgsteden van Amstelnet: "Wij zijn in 1998 begonnen. De 75 leden ruilen goederen en diensten via een rekening van Amstelneteenheden." Van Burgsteden verwacht veel van een nationaal ruilnetwerk dat in ontwikkeling is bij de stichting Strohalm. Het gaat om een renteloos Liquid Capital Circuit (LCC). Daarmee wordt een revolutionair systeem bedoeld waarbij het mogelijk is ook buiten het systeem te handelen. Volgens inhoudelijk coördinator Camilo Ramada zijn de plannen voor een Nederlands LCC in een vergevorderd stadium. "Het gaat ons erom de rente uit de economische dynamiek te halen, via vermogensgedekte eenheden. Het verschil met een cyclus met rentedragend geld is dat het vijftien tot veertig procent goedkoper is." Of het hier gaat om luchtfietserij of een kansrijk plan, moet nog blijken.

Zes redenen om te barteren

  1. Vergroten klantenbestand
  2. Relaties aangaan met nieuwe toeleveranciers
  3. Onverkochte voorraden slijten
  4. ‘Renteloos'lenen
  5. Omzeilen liquiditeitskrapte
  6. Invullen onbenutte productiecapaciteit


Ik barter, jij bartert, wij barteren

Wie: Jan Rijgersberg, Poxy Vloeren, Rotterdam
Ruilervaring: bartert 14 jaar bij Bartering Heusden
"Wij barteren voor tonnen per jaar. Enkele voorbeelden? Ik heb een appartementje of zes gebarterd als belegging voor mijn bedrijf, maar ook auto’s, een stuk grond en een motorboot. Natuurlijk koop ik er ook kantoorartikelen voor. En als we een stukje nieuwbouw plegen, kijk ik of een gedeelte via bartering kan. Het is een kwestie van creatief met inkoop omgaan. Een landelijk werkend bedrijf als het onze heeft heel veel spullen nodig. Eenheden verdienen is niet moeilijk. Barterleden die een vloer nodig hebben, kijken toch eerst binnen het clubje. Het grote voordeel van bartering is dat alles snel beklonken is. Ze brengen je in contact, je gaat er naartoe, je legt een prijs neer en klaar is kees. Die commissie en het abonnementsgeld is peanuts. Normaal kost het zoeken van een prospect veel meer tijd en geld. Een voordeel is ook dat het systeem met geselecteerde bedrijven werkt."
Wie: Antwan Hoedemakers, Die zijn zo-ontwerpers, Den Bosch
Ruilervaring: bartert 1 jaar bij Bartering Heusden
"Via een communicatiebureau zijn wij op het idee gebracht om te gaan barteren. De reden om mee te doen was, dat het functioneert als een soort businessclub. Je krijgt er nieuwe relaties door, terwijl het goedkoper is dan advertenties plaatsen. We hebben er in ieder geval één leuke klant aan overgehouden. Het uitgeven van de bartereenheden is niet altijd even makkelijk. Je moet je niet overladen met bartereenheden. Wij doen sowieso qua inkoop niet zo gek veel, omdat wij veel vaste contacten hebben. Daarom barteren wij vijftig procent eenheden en vijftig procent guldens. We hebben onze eenheden uitgegeven aan luxe dingen zoals kerstpakketten en cd’s. Het leuke van barteren is dat het niet zo hard aanvoelt als het uitgeven van cash."
Wie: Wim Gerritsen, Evenman evenementenorganisatie, Wateringen
Ruilervaring: bartert 4 jaar bij Bartering Heusden
"Wij organiseren sportieve en culturele evenementen voor het bedrijfsleven. Omdat we meer groei wilden genereren, hebben we ons bij Bartering aangesloten. Wij hadden van het systeem gehoord via Duinrell, een zakenrelatie van ons die ook bartert. Het is niet moeilijk om aan bartereenheden te komen. Andere leden van het bartersysteem kunnen hun eenheden makkelijk bij ons kwijt. Iedereen heeft immers wel eens een uitstapje. Wij barteren 100 procent, maar of we meedoen hangt wel af van de tijd van het jaar. Wij raken de eenheden weer kwijt door kantoorartikelen te kopen, of door ze door te schuiven bij het organiseren van evenementen. Ik wil dat mijn medewerkers nog meer oog krijgen voor bartering. Na verloop van tijd moet het een begrip in je organisatie zijn."
Wie: Widia Smeenk, Druk-affaire drukkerij, Amsterdam
Ruilervaring: bartert iets meer dan een jaar bij Amstelnet in Amsterdam
"Wij barteren bij het Amstelnet. Dat betekent in de praktijk dat andere leden drukwerk hebben besteld. Ik heb er ook een goede klant aan overgehouden, een ontwerpstudio. De andere leden vinden je bedrijf via het boekje van Amstelnet. Ik laat me voor tweederde in geld en voor eenderde in Amstelneteenheden uitbetalen. Je moet toch je papier betalen en dat gaat gewoon in guldens. Het vervelende is dat ik nu heel veel krediet heb, over de duizend eenheden, terwijl ik nog niets heb uitgegeven. Het is ook een erg kleinschalig systeem. Er werd laatst geklaagd dat aan het Amstelnet weinig was gewerkt. Toen is er een bijeenkomst geweest van de stichting Strohalm. Ze vertelden dat ze bezig zijn een veel groter systeem op te zetten. Ik verwacht daar veel van."


Dick van Straaten, Bartering bv

‘Nieuwe relaties, extra omzet als het uitkomt’

"Het moet gaan om nieuwe relaties, extra omzet op het moment dat het u uitkomt." Dick van Straaten herhaalt deze slagzin vier keer. Hij wil dat punt hoe dan ook maken. Het is namelijk de kern waar alles in zijn ruilsysteem om draait. Van Straaten is directeur-eigenaar van Bartering bv in Heusden, het enige officiële barterbedrijf van Nederland. Hij is ook de man geweest achter de introductie van de pinautomaat in Nederland. Die ervaring in de bankwereld komt hem nu nog steeds van pas.
Bij zijn ruilonderneming, gevestigd in een prachtig monumentaal pand in Heusden ("Was een koopje"), behangen met kwaliteitsschilderijen ("Van galerie Donkersloot, ruilt ook bij ons") zijn duizenden bedrijven uit zo’n 250 branches aangesloten. Van de diensten van een notaris tot het leggen van vloeren, alles kan binnen het systeem worden geruild.
U kunt bij dit barterbedrijf terecht voor een krediet, een hypotheek, maar ook voor een afdekking persoonlijke borgtocht, niet in geld maar in Bartereenheden. Wie bij Bartering ruilt, dient speciale cheques te schrijven en die vervolgens naar Heusden te sturen. Als zijn ruilsysteem wordt vergeleken met een bank, zegt Van Straaten: "Wij zijn een bank die veel meer doet." Hij bedoelt daarmee dat zijn bedrijf zich inspant om de ruillustigen van het systeem bij elkaar te brengen. Bemiddelaars, rayonmanagers, zoeken binnen het systeem naar nieuwe relaties die elkaar liefst nog niet kennen. Die gerichte bemiddeling is een bewuste strategie. Van Straaten heeft leren relativeren. In de ruim zestien jaar dat hij de directie bij Bartering voert, zag hij concurrenten komen en failliet gaan. En ook Bartering bv kende pieken en dalen. "Er kwamen aanvankelijk veel mensen op af, zeker nadat het barteren uitgebreid in de publiciteit was gekomen. Wij hebben zelfs in een blootblad gestaan", zegt Van Straaten. Van de vele leden die zich hadden aangemeld, haakte een aanzienlijk deel echter weer af. "In het begin maakten leden misbruik van het systeem. Ze vielen elkaar lastig," vertelt Van Straaten.
Bartering werkte destijds, zoals nog steeds veel barterbedrijven, met lange lijsten van deelnemers. Dat stelde leden in de gelegenheid elkaar ook zonder tussenkomst van de organisatie te benaderen. Dat was direct ook de makke van het systeem. Zo leverde het niet de voordelen op die ruilhandel interessant kan maken: extra omzet op een tijd dat het u uitkomt.
Van Straaten besloot zijn oude aanpak volledig overboord te gooien. Hij tuigde een nieuw systeem op, waarbij nadruk ligt op het bij elkaar brengen van ruilers via telefoon, e-mail, internet en een faxmailingssysteem. De belangrijkste activiteit van de 19 medewerkers van Bartering is dan ook het bij elkaar brengen van vraag en aanbod. Om alle wederzijdse transacties in kaart te brengen maakt het bedrijf gebruik van een geavanceerd zelf ontwikkeld computerprogramma.
Meedoen aan het systeem is niet gratis. Om bij Bartering te ruilen, moet een lid een jaarlijks abonnement betalen. Een middenstander betaalt een bijdrage van 595 gulden (exclusief btw). Ondernemingen tussen één en vijf medewerkers betalen 795 gulden. Tussen 26 en 50 medewerkers komt de bijdrage op 1.195 gulden. En tussen de 101 en 200 medewerkers is het lidmaatschapsgeld 1.895 gulden. Daarnaast betaalt de verkoper voor elke geslaagde bartertransactie een commissie van twee tot 8,5 procent, afhankelijk van de grootte van de transactie.
Van Straaten: "Wij zijn in vergelijking met andere bartersystemen niet duur. Als het aantal leden groeit, zullen we de tarieven verlagen." Op het ogenblik zijn 3.400 leden aangesloten bij het Heusdense ruilsysteem. Dat ledental zal zich volgens Van Straaten nog uitbreiden. Hij rekent op een verdrievoudiging in de komende jaren. Dat heeft alles te maken met de nieuwe manier van werken, de internetsite en een reclamecampagne. De stelregel bij het handelen bij Bartering is volgens Van Straaten "niets zwart, niets grijs, niets frauduleus". Om daar invloed op uit te oefenen vraagt Bartering van de leden bij elke cheque een factuur. "Zelfs de fiscus is lid geweest. Die kreeg na een derdenbeslag de beschikking over 100.000 bartereenheden. Ze wilden die opeisen in guldens." Maar daar stak de rechter een stokje voor. "Toen hebben ze de bartereenheden bij ons uitgegeven."

Ruilen zonder huilen

Meedoen aan een ruilhandelscircuit is alleen aantrekkelijk als u het serieus aanpakt. Bezint eer ge begint.
  • Ga na of u een goede reden heeft om te gaan barteren. Heeft u onverkochte voorraden of onbenutte productiecapaciteit waarin medeleden van het systeem zijn geïnteresseerd? Is er bij de potentiële ruilpartners behoefte aan uw voornaamste product of dienst? Is uw netwerk nog klein?
  • Bedenk welke diensten of producten u normaal gesproken inkoopt en check of u die via de barterorganisatie kunt afnemen. Wilt u wel goederen en diensten inkopen bij andere aanbieders dan uw huidige? Probeer erachter te komen hoeveel ruilhandelaars in een bartersysteem daadwerkelijk bereid zijn te handelen.
  • Bekijk hoeveel met uw bedrijf vergelijkbare ondernemingen (in uw regio) bij een eventueel bartersysteem zijn aangesloten. Hoe unieker uw tak van sport in het circuit, des te beter.
  • Vergelijk de prijzen voor te barteren diensten of producten met de normale waarde. Houd daarbij rekening met de provisie die de barteronderneming vraagt. U handelt in een gesloten circuit met minder concurrentie!
  • Blijf zakelijk tegen barterpartners. Laat u niet dwingen met de nieuwe relatie nog eens te barteren. Ruil alleen als u dat uitkomt. Ga niet in zee met aanbieders die zich voor meer dan de helft in guldens willen laten uitbetalen of die de regels aan hun laars lappen.
  • Ruileenheden uitgeven kan behoorlijk lastig zijn. Zorg dat u niet te ver in de zwarte cijfers raakt.

Barteren en fiscus

En de belastingen, hoe gaat het daarmee? Weinig anders dan in het gebruikelijke handelsverkeer. Bedrijven betalen altijd belasting over barterinkomsten (een eenheid = een gulden). De btw-tarieven zijn identiek. In uw boekhouding moet u het onderscheid wel aangeven. Particulieren mogen van de fiscus in LETS-systemen tot 3.000 gulden per jaar belastingvrij barteren, zolang het gaat om vriendendiensten.